Azerbaycan petrol devi, Petkim’e 7 milyar dolarlık yatırımda ipe un seriyor

Azerbaycan’ın devlet petrol şirketi SOCAR’a 2008 yılında satılarak özelleştirilen Türkiye’nin tek petrokimya hammadde üreticisi İzmir Aliağa’daki Petkim’in ne hale geldiğini uzun süredir siz okuyucularımıza aktarmaya çalışıyoruz.

Özelleştirildiği tarihte Türkiye’nin petrokimya hammadde talebinin yüzde 30’unu karşılayan, o tarihte bile ‘Türkiye’ye üç Petkim lazım’ denen Petkim, bugün maalesef iç piyasa talebinin yüzde 10’unun bile altında bölümüne cevap verebiliyor.

DÖRT FABRİKA BİR GÜN BİLE ÇALIŞTIRILMADI

ABD ve İsrail’in İran’a açtığı savaş ile beraber plastik sektörü hammadde bulamaz hale gelirken, yeni yatırım yapma şartıyla SOCAR’a satılan Petkim Endüstri Kompleksi’nde geçen yıl 15 fabrikadan 4 fabrikanın bir gün bile çalıştırılmadığı, diğer fabrikaların ise atıl şekilde çalıştırıldığı kuruluşun entegre faaliyet raporunda dileyen herkes okuyabilir. Yine aynı kuruluşun iki yıllık dolar bazında zararı toplamda 400 milyon doları geçti.

Azerbaycanlılar, yatırım sözüne rağmen Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin altın hisse ile ortak olduğu Petkim’e yatırım yapmak yerine geçen 20 yılda Petkim mülkiyetindeki 1300 dönümlük araziye STAR Rafineri’yi kurdu. Yetmedi, zarar edileceği bile bile yüz milyonlarca yatırımla bir konteyner limanı inşa edildi. Petkim’in mülkiyetindeki liman, yatırım değerinin çok altında SOCAR’a devredildi. Peki SOCAR neden Petkim’e yatırım yapmaktan kaçınıyor? Çünkü rafinerideki kâr petrokimyada yok. Dünya petrokimya hammadde fiyatları çok cazip kar oranı sunmuyor. Nitekim Grubun üst düzey yöneticileri de bunu açık açık itiraf ettiler. Neden yatırımdan kaçındıklarını, niçin rafineriye ağırlık verdiklerini 'ekonomik mantık' içinde izah ediyorlar.

“PETKİM’İN TORUNU OLACAK” DEDİLER, SÜREKLİ BAHANE ÜRETTİLER

Oysa Petkim Yarımadası’na bir Petkim daha kurmak için yıllar önce bir yatırım planı hazırlanmıştı. Adına ‘Master Plan’ denilen bu plana göre etilen, polipropilen, yüksek yoğunluklu/lineer, alçak yoğunluklu polietilen üniteleri kurulacaktı. Mevcut aromatik kompleksi, ftalik anhidrit, alçak yoğunluklu polietilen üniteleri ve ütilite tesisleri modernize edilecekti. Bu yatırım tamamlandığı takdirde iç piyasa hammadde talebinin yüzde 20’sinin karşılanması öngörülüyordü. Yatırımın tutarı 7 milyar doları, TL bazında 325 milyar TL’yi bulacaktı.

Ancak SOCAR bu yatırımı çeşitli bahanelerle sürekli erteliyor. 2018’de STAR Rafineri Yöneticisi, şimdi SOCAR Türkiye CEO’su Elchin Ibadov, “Petkim, bizim açımızdan Türkiye’deki yatırımlarımızın babası idi. STAR Rafinerisi, onun oğlu oldu. Şimdi Petkim’e bir torun geliyor” demişti. Ama o torun hiç doğmadı. Baba ise komada yatıyor. Yatırımın başlama tarihi önce 2022-2023 dönemi olarak açıklandı. Sonra yeni tarih 2026 olarak belirlendi. Ibadov, 17 Şubat 2026’da Nasıl Bir Ekonomi Gazetesi’ne yaptığı açıklamada, “2026 yılı sonunda nihai yatırım kararı yürürlüğe girecek. Yeni petrokimya tesisinin 2030’da devreye girmesi söz konusu olabilecek” dedi.

‘OLASI YATIRIM KARARI’ AÇIKLAMASI BELİRSİZLİĞİ ARTIRDI

Ancak SOCAR’dan geçen hafta yine kendi CEO’sunu yalanlayan yeni bir açıklama geldi. Kamuoyuna ‘müjde’ olarak sunulan bu açıklamanın satır aralarında yatırım kararının ertelendiğini ve hatta belirsizleştirildiğini okumak mümkün. Açıklamada yatırım kararına altlık oluşturacak Ön Uç Mühendislik Tasarımı için İtalyan bir mühendislik kuruluşu ile anlaşma yapıldığı, ilgili anlaşmanın 2026 üçüncü çeyrekte tamamlanarak çalışmalara başlanmasının planlandığı ifade ediliyor. Yani CEO’nun ‘2026 yılı sonunda nihai yatırım kararı yürürlüğe girecek’ açıklaması çürütülüyor. Böylece nihai yatırım kararı en az bir yıl ötelenmiş oluyor. Çünkü tasarım aşaması en iyi ihtimalle bir yıl sürecek.

‘SOCAR’dan Petkim’in geleceğine yön verecek stratejik bir adım’ başlığıyla yapılan açıklamanın devamında, “Çalışmalardan elde edilecek çıktılar, Master Plan kapsamında değerlendirilecek olası yatırım kararına teknik ve ticari temel oluşturacaktır” ifadesi de yatırımdan bir olasılık olarak bahsederek, kafaları iyice karıştırıyor.

Bugün Körfez savaşı ve Rusya-Ukrayna savaşı petrolün, rafinerilerin yanı sıra petrokimyanın da ne kadar stratejik bir sektör olduğunu apaçık göstermişken, Azerbaycan petrol şirketinin Türkiye Cumhuriyeti’nin de altın hisse sahibi olduğu ülkenin tek petrokimya hammadde kompleksinde ipe un sermesine izin verilmemelidir. Ülke sanayisi adına bu konunun çok takipçisi olarak kamuoyunu bilgilendirmeye devam edeceğiz.