EGİAD'dan yeni rapor: İzmir’in istihdam haritası yapay zeka ile yeniden çizilmeli

Ege Genç İş İnsanları Derneği (EGİAD), İzmir’in ekonomik geleceğine ve işgücü piyasasının dönüşümüne ışık tutan “Yaratıcı Yıkım Sürecinde İzmir: Üçüz Dönüşüm Çağında İşgücü, Beceriler ve Yeni Fırsatlar” başlıklı EGİAD Think Tank Raporu’nu kamuoyuyla paylaştı.

EGİAD Dernek Merkezi’nde düzenlenen rapor tanıtım toplantısında, dijitalleşme, yapay zekâ, yeşil dönüşüm ve toplumsal değişimin İzmir’deki üretim yapısı, sektörler, meslekler ve istihdam üzerindeki etkileri ele alındı.

Araştırmada, İzmir’in mevcut ekonomik potansiyelinin yeni rekabet koşullarına uyarlanması için beceri odaklı, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir dönüşüm modeline ihtiyaç duyulduğu vurgulandı.

EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı’nın ev sahipliğinde gerçekleştirilen toplantıya, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Politikalar Uygulama ve Araştırma Merkezi Direktörü ve Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Sayan ile raporun yazarları Ege Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Öğretim Üyeleri Doç. Dr. Elif Tunalı Çalışkan ve Doç. Dr. Gülçin Gürel Günal konuşmacı olarak katıldı.

“YARATICI YIKIMI GÜNDEME TAŞIDIK”

EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı, dijital, yeşil ve toplumsal dönüşümü EGİAD’ın 18. Yönetim Dönemi’nin stratejik merkezine yerleştirdiklerini belirtti. Özhelvacı, yapay zekâ ve yeni teknolojilerin iş modellerini, üretim süreçlerini ve rekabet koşullarını köklü biçimde değiştirdiğine dikkat çekti. İktisatçı Joseph Schumpeter’in ortaya koyduğu yaratıcı yıkım kavramının, yapay zekânın yaygınlaşmasıyla yeniden önem kazandığını ifade eden Özhelvacı, 2025 Nobel Ekonomi Ödülü’nün yenilikçiliğe dayalı ekonomik büyüme alanındaki çalışmaları nedeniyle Joel Mokyr, Philippe Aghion ve Peter Howitt’e verilmesinin de bu yaklaşımın güncelliğini ortaya koyduğunu söyledi.

EGİAD olarak yaratıcı yıkım kavramını Türkiye gündemine ilk kez taşıyan kurum olduklarını dile getiren Özhelvacı, kavramı İzmir özelinde bilimsel verilerle inceleyen ve somut politika önerileri geliştiren bir araştırmayla ele aldıklarını belirtti. Özhelvacı, dönüşümün yalnızca riskler üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayarak, şu ifadeleri kullandı: “Yaratıcı yıkım, yalnızca ortadan kalkan işler ve meslekler demek değildir. Aynı zamanda yeni sektörler, yeni beceriler, yeni girişimler ve yeni fırsatlar demektir. Bugün asıl mesele, bu değişime ne kadar hazırlıklı olduğumuzdur. Çünkü artık şirketler arasındaki rekabet, sermaye ve teknoloji kadar, insan kaynağının niteliği ve yeni becerilere uyum sağlama kapasitesi üzerinden şekilleniyor.”

KATMA DEĞERLİ ÜRETİMİN ÖNEMİNE DİKKAT ÇEKTİ

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Politikalar Merkezi (SPM) Direktörü ve Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Sayan, katma değere sahip üretimin önemine dikkat çekerek, orta gelir tuzağından kalıcı olarak çıkışa yönelik değerlendirmelerini paylaştı. Türkiye’de dolar bazında kişi başı gelirde 2013’ten beri hızlı düşüş yaşandığını belirten Sayan, teknolojik yatırımla insan gücü gerektiren iş modellerini kıyasladığı bir örnek verdi. Sayan, 249 gram ağırlığa sahip 4 bin adet 2 tb kapasiteye sahip cep telefonların ihracatından 1 milyon dolarlık katma değer elde edildiğini dile getiren Sayan, bir ton mermer ihracatından 150 ile 300 dolar arasında katma değer elde edildiğini belirterek, katma değerli üretime dikkat çekti.

“SADECE DİPLOMA YETERLİ DEĞİL”

Serdar Sayan’ın ardından, Ege Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Elif Tunalı Çalışkan sunum gerçekleştirdi. Fırsat eşitliğini yaratma amacı ile NEET Gençler İzmir Araştırma Raporu’na değinen Çalışkan, yapay zeka, otomasyon ve verimliliğe yapılan yatırımların bir yol gösterici olması gerektiğini vurguladı. Konu ile ilgili en temel sorunun yapılan yatırımların yanında kullanabilecek insan kaynağına yatırımın yeterli olup olmadığına dikkat çeken Çalışkan, “Biz sadece üçüz dönüşümden bahsetmiyoruz aslında, bunu tetikleyen ve bundan tetiklenen başka mekanizmalar da var. Yaratıcı yıkım bunlardan bir tanesi; sürekli bir finansal krizler içerisindeyiz, sürekli bir belirsizlik ortamı içerisindeyiz. Bu belirsizlikte ayakta kalmanın yolu sadece dijitale ya da yeşile yatırım yapmak değil aslında. Yapay zeka bazı işleri yok ediyor, bazı işleri dönüştürüyor. Ama yeni iş fırsatlarını da aslında beraberinde getiriyor. Tam bu noktada doğru insan kaynağını tespit edip her birine nasıl yaklaşacağımızı bilmek bizim için önemli. Biz üniversitede çocuklarla konuşuyoruz, "Aradığımız işi bulamıyoruz” diyorlar, artık diplomalar sadece yeterli değil. Yani aslında bir eksiklikten değil, başka bir sorundan bahsediyoruz. Dünya zaten belirsizliklerin içinde, insanlar da farklı aşamalarda. O yüzden yapacağımız yatırımı iyi belirlememiz gerekiyor” ifadelerini kullandı.,

“GENÇLER İŞ GÜCÜ PİYASASINA GİRMEK İÇİN YÜKSEK BİR MOTİVASYONA SAHİP”

Tanıtım toplantısına konuşmacı olarak katılan Ege Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Gülçin Gürel Günal, yapılan analiz ve bulgular ışığında İzmir’in dönüşümden nasıl etkileneceğine dair öngörüleri paylaştı. “İzmir bu sürece hazır mı” sorusunun cevabını vermek için sadece istihdam rakamlarına, sektörel analizlere, meslek rakamlarına bakmanın yeterli olmayacağını ifade etti. Araştırmalar sonucunda da çıkan sonuçlarla İzmir için fırsat alanlarının ne olduğunu ortaya koymak istediklerini aktaran Günal, “Araştırmamız iki farklı açıkçası aşamadan oluşuyor. Birinci aşamamız veri temelli analiz ki veri temelli analiz bizim ikincil veri dediğimiz TÜİK ve İŞKUR verilerine dayanmakta. Bu verileri aldık, akabinde ise World Economic Forum'un verilerini kullandık. Bu veriler doğrultusunda dönüşüm baskısının hangi sektörlerde ve hangi meslek gruplarında olduğunu çıkarmaya çalıştık. Son 5-6 yıl içerisinde genel iş gücü piyasasında İzmir özelinde olumlu gelişmelerin, adımların olduğu veriler ışığında görülmekte. Yani son 6 yıllık dönemde iş gücüne katılım oranında, istihdam değerlerinde olumlu gelişmeler karşımıza çıkıyor ve beraberinde işsizlik oranlarında da yine bir azalma seyri karşımıza çıkıyor. Gençlerimiz iş gücü piyasasına girme konusunda yüksek bir motivasyona sahip. Türkiye yine ortalamasının üzerinde; yaklaşık 5 puanlık, 6 puanlık üzerinde, yüzde 21'e yaklaşan bir işsizlik oranıyla karşı karşıyayız. İşin özünde özetlersem; evet motivasyonumuz var, iş gücüne dahil olmak istiyoruz ama sanırım orada yine bizim araştırma sorumuza gidiyor: Acaba bir beceri uyumsuzluğu mu var, beklenen ve istenenler arasında bir uyumsuzluk mu var? O yüzden mi bizim genç işsizlik rakamlarımız, oranlarımız Türkiye ortalamasının çok üzerinde devam ediyor ki eğitime göre ayrı detaylara baktığımızda da profil değişmiyor; her bir eğitim kademesinde Türkiye ortalamasının daha üzerinde bir işsizlik oranıyla karşı karşıya kalıyoruz” diye konuştu.