Haşhaşta üretim dibe vurdu, TMO piyasaya girebilir

Türkiye'nin stratejik tarım ürünlerinden haşhaşta üretim son yılların en düşük seviyelerine gerilerken, Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) bu yıl ilk defa alımı gündeme aldığı belirtiliyor. Bugüne kadar yalnızca ilaç sanayisinde kullanılan haşhaş kapsülünü alan Ofisin, bu yıl üretimi ve üreticiyi desteklemek için alım yapabileceği belirtiliyor.

Temel görevi buğday, arpa, mısır ve bakliyat gibi stratejik ürünlerde piyasayı düzenlemek olan TMO, ihtiyaç halinde fındık ve kuru üzüm gibi ürünlerde de müdahale alımları gerçekleştiriyor.

Toprak Mahsulleri Ofisi'nin 2026 yılı üretim tahminine göre bu yıl Türkiye'de 11 bin 168 ton haşhaş tohumu üretilecek. Bunun 3 bin 803 tonunun beyaz, 4 bin 837 tonunun mavi, 2 bin 528 tonunun ise sarı haşhaş olması bekleniyor. TÜİK verilerine göre 2010 yılında 36 bin 910 tonla zirveye çıkan üretim, 2022'de 12 bin 240 tona gerilerken, TMO'nun 2026 tahmini üretimin 11 bin 168 ton seviyesine kadar düşeceğine işaret ediyor. Üretimdeki gerileme yalnızca ekim alanlarıyla sınırlı değil. Dekara verim de önemli ölçüde düştü. 2010 yılında dekardan ortalama 71 kilogram ürün alınırken, bu rakam 2022 yılında 46 kilograma kadar geriledi. Haşhaşın başkenti olarak bilinen Afyonkarahisar'da 2021 yılında 7 bin 452 ton olan üretim, 2022'de 4 bin 277 tona gerileyerek yaklaşık yüzde 43 azaldı. Uşak'ta ise aynı dönemde üretim bin 866 tondan 764 tona inerken kayıp yaklaşık yüzde 59 oldu.

"EN BÜYÜK SORUN MALİYET"

Ege Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Başkanı ve Ege İhracatçı Birlikleri Koordinatör Başkanı Muhammet Öztürk, üretimdeki gerilemenin en önemli nedenlerinden birinin artan maliyetler olduğunu söyledi. Öztürk, 2010'lu yıllarda yaklaşık 1.500 dolar seviyesinde ihraç edilen haşhaş tohumunun bugün aynı ekonomik karşılığı sağlayabilmesi için ton fiyatının 3 bin doların üzerine çıkması gerektiğini belirterek, mevcut uluslararası piyasa fiyatlarının üreticiyi ve ihracatçıyı zorladığını ifade etti. Beyaz haşhaşta en büyük pazar olan Hindistan'ın uyguladığı kota nedeniyle ihracatın sınırlandığını belirten Öztürk, mavi haşhaşta ise ihracat artsa da Çekya'nın fiyat avantajı nedeniyle Türkiye'nin rekabet gücünün zayıfladığını söyledi.

"700 BİN DEKAR İZNİMİZ VAR, 170 BİN DEKARA DÜŞTÜK"

Türkiye'nin Birleşmiş Milletler nezdinde yaklaşık 700 bin dekarlık haşhaş ekim iznine sahip olduğunu hatırlatan Öztürk, geçmişte 450-500 bin dekara ulaşan ekim alanlarının bugün yaklaşık 170 bin dekara gerilediğini ifade etti. Bu yıl verimde artış yaşandığını ve üretimin yaklaşık 11 bin ton seviyesine ulaştığını belirten Öztürk, "Duyumlarımız, haşhaş tarımının devamlılığı ve üreticinin desteklenmesi amacıyla bu yıl TMO'nun haşhaş tohumu alımını da gündemine alabileceği yönünde. Bugün kapsülü alan TMO'nun, gerektiğinde tohum piyasasına da müdahil olması hem üreticiye güven verecek hem de piyasada istikrarın sağlanmasına katkı sunacaktır" dedi.