İZTO İzmir ekonomisinin röntgenini çekti: Katma değeri büyütmek şart

İzmir Ticaret Odası tarafından üyelerine yönelik hazırlanan “Ekonomik Göstergelerle İzmir” raporu, kentin ekonomik yapısını nüfustan istihdama, ihracattan konut piyasasına kadar çok sayıda gösterge üzerinden mercek altına aldı. Rapor, İzmir’in Türkiye ekonomisindeki güçlü konumunu koruduğunu ortaya koyarken; yüksek işsizlik, nitelikli insan kaynağının kentte tutulması, düşük katma değerli ihracat, merkez ilçelerde nüfus kaybı ve yeşil-dijital dönüşüm ihtiyacını önümüzdeki dönemin başlıca risk ve sorun alanları arasında gösterdi.

İzmir Ticaret Odası İş Geliştirme Müdürlüğü Ekonomik, Sektörel Araştırma ve Geliştirme Yönetmeni Erdem Alptekin tarafından hazırlanan “Ekonomik Göstergelerle İzmir” raporu, kentin ekonomik kapasitesini ve son yıllardaki dönüşümünü ortaya koydu.

Raporda, 4,5 milyonu aşan nüfusu, 2,5 trilyon TL’yi aşan ekonomik büyüklüğü ve güçlü üretim altyapısıyla Türkiye ekonomisinin önemli merkezlerinden biri olan İzmir’in; sanayi, tarım, enerji, lojistik, ticaret, turizm ve hizmetler gibi çok sayıda sektörde çeşitlenmiş bir ekonomik yapıya sahip olduğu vurgulandı. Rapora göre İzmir, 2024 yılında 2 trilyon 562 milyar 758 milyon TL GSYH ile Türkiye'nin üçüncü büyük ekonomisi olurken Türkiye toplam GSYH'sinden yüzde 5,7 pay aldı.

İHRACATTA 8,9 MİLYAR DOLARLIK PERFORMANS

2026 yılının ilk altı ayında 8,9 milyar dolarlık ihracat ve 6,6 milyar dolarlık ithalat gerçekleştirilen İzmir'in 2,3 milyar dolarlık dış ticaret fazlası verdiği ifade edilen raporda, ihracat tarafında sektörler arasında ciddi farklılaşmalar bulunduğuna da dikkat çekildi. 2024-2025 döneminde mücevher ihracatında yüzde 190,6, hububat-bakliyat-yağlı tohumlar ve mamullerinde yüzde 35,6, süs bitkileri ve mamullerinde yüzde 20,9 artış yaşanırken; zeytin ve zeytinyağı ihracatı yüzde 57,3, gemi-yat ve hizmetleri yüzde 51,1, halı ihracatı ise yüzde 18 gerilediği ortaya kondu.

EN ÖNEMLİ RİSK: BÜYÜKLÜĞÜ KATMA DEĞERE ÇEVİREMEMEK

İZTO raporunun dikkat çektiği temel konulardan biri de kentin sahip olduğu üretim kapasitesinin daha yüksek teknoloji ve katma değer yaratacak şekilde dönüştürülmesi oldu. Raporda, kentin önündeki temel meselenin yalnızca ekonomik büyüklüğü artırmak olmadığı; mevcut kapasitenin verimlilik, teknoloji ve katma değere dönüştürülmesi gerektiği vurgulandı. Bu çerçevede ihracatın kilogram ve ürün bazındaki katma değerinin yükseltilmesi, firmaların dijital ve yeşil dönüşümünün hızlandırılması, Ar-Ge ve inovasyon kapasitesinin üretimle daha güçlü biçimde buluşturulması ve nitelikli insan kaynağının kentte tutulması kritik başlıklar olarak sıralandı.

İŞSİZLİK TÜRKİYE ORTALAMASININ ÜZERİNDE

Rapor, İzmir ekonomisinin en kırılgan noktalarından birinin ise istihdam olduğunu ortaya çıkardı. 2025 itibarıyla Türkiye'de işsizlik oranı yüzde 8,3 iken İzmir'de bu oran yüzde 10,6 seviyesinde gerçekleştiği bilgisini yer verilen raporda kentte istihdamın yüzde 62,1'sinin hizmetlerde, yüzde 29,9'unun sanayide ve yüzde 8'i tarımda gerçekleştiği ifade edildi. Rapordaki dikkat çekici bir diğer gösterge ise İzmir'in demografik yapısındaki değişimde ortaya çıktı. 2025 verilerine göre İzmir'in nüfusu 4 milyon 504 bin 185 kişi ve kent nüfusunun yıllık artış hızı binde 2,4 oldu. İçeler arasında büyük farklılıklar bulunduğuna yer veren raporda Seferihisar'da nüfus artış hızı binde 44,9, Urla'da binde 29,8, Menemen'de ise binde 28,1'e ulaşırken; Konak, Karabağlar ve Bayraklı'da nüfus düşüşü yaşandı. Raporda bu değişimin yalnızca demografik bir hareket olmadığına dikkat çekilerek; kira fiyatları, deprem riski, zemin ve altyapı koşulları, yaşam maliyetleri, trafik ve otopark sorunlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.

EKONOMİK ÇEŞİTLİLİK VURGUSU

Rapora göre İzmir'in en önemli avantajları arasında sahip olduğu ekonomik çeşitlilik gösterilirken bilgi ve iletişim faaliyetlerinde Türkiye üçüncüsü, tarım, ormancılık ve balıkçılıkta ikinci, sanayide dördüncü, inşaatta dördüncü; ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde ise üçüncü sırada bulunması örnek gösterildi. Raporda, bu çeşitliliğin küresel ekonomik belirsizliklerin arttığı bir dönemde İzmir açısından önemli bir dayanıklılık unsuru olarak değerlendirilirken Yenilenebilir enerji, Tarım ve gıda, Sanayi ve yüksek katma değerli üretim, Lojistik ve liman ekonomisi, Teknoloji ve Ar-Ge, Turizm, Hizmetler sektörü, Yeşil ve dijital dönüşüm alanlarındaki mevcut kapasitenin doğru yatırımlar ve politikalarla daha yüksek ekonomik değere dönüştürülebileceği alanlar olarak gösterildi.

KENT MERKEZİ ODAKLANMA SONA ERMELİ

İZTO raporunda ekonomik büyümenin yalnızca kent merkezine odaklanmaması gerektiğine dikkat çekildi. Merkez ilçelerde nüfus azalırken çevre ilçelerde hızlı nüfus artışının, İzmir'in önümüzdeki dönemde yeni üretim, yatırım ve yaşam merkezleri oluşturma potansiyeline işaret eden raporun sonuç bölümünde ise İzmir'in yeni dönemde nicelikten çok nitelikli büyümeye odaklanması gerektiği belirtilerek yüksek katma değerli üretim ve ihracatın artırılması, yeşil ve dijital dönüşümün hızlandırılması, Ar-Ge ve inovasyonun sanayiyle bütünleştirilmesi, nitelikli insan kaynağının kentte tutulması ve ilçeler arasındaki sosyoekonomik farklılıkların azaltacak çalışmalara yer verilmesi gerektiği ifade edildi.