Yeni başkandan kritik uyarı: Kuru meyvede dünya liderliğini kaybedebiliriz

Dört nesildir kuru meyve sektörünün içinde yer alan ve kısa süre önce Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Başkanlığı görevine seçilen Yusuf Gabay, göreve seçilmesinin ardından ilk röportajını tekreferans.com'a verdi. Gabay, yaptığı değerlendirmede sektörün artık yalnızca üretim miktarıyla değil, sürdürülebilirlik, izlenebilirlik ve markalaşma gücüyle rekabet ettiğini söyledi. Türkiye'nin hâlâ dünyanın en kaliteli kuru üzümünü, incirini ve kayısısını üreten ülke konumunda olduğunu belirten Gabay, "Ancak artık sadece kaliteli ürün üretmek yeterli değil. Gıda güvenliği, sürdürülebilirlik, iklim değişikliği, finansmana erişim ve markalaşma sektörün yeni belirleyicileri haline geldi" dedi.

İHRACATTA ALARM ZİLLERİ

Kuru meyve sektöründe ihracat rakamları da dikkat çekici bir gerilemeye işaret ediyor. Sezonluk verilere göre kuru üzüm ihracatı miktarda yüzde 12, değerde yüzde 17 düşerken, kuru kayısı ihracatında miktar bazında yüzde 62, değer bazında yüzde 31'lik sert bir gerileme yaşandı. Kuru incirde ise miktar yüzde 11, değer yüzde 6 azaldı. Söz konusu tablonun yalnızca fiyat rekabetiyle açıklanamayacağını kaydeden Gabay, Türkiye'nin katma değer yaratma konusunda önemli eksiklerine dikkat çekti. Avrupa Birliği'nin son yıllarda tarım ürünlerinde oyunun kurallarını değiştirdiğini vurgulayan Gabay, alıcıların sadece kalite ve fiyatı değil, ürünün nasıl üretildiğini de sorguladığını ifade etti. Karbon ayak izi, su yönetimi, pestisit kullanımı ve sosyal uygunluk kriterlerinin ihracatta belirleyici hale geldiğini kaydeden Gabay, "İran, Özbekistan ve Güney Afrika fiyatla rekabet ediyor. Bizim avantajımız ise kalite, güvenilirlik ve işleme kapasitemiz. Ancak bu avantajı koruyabilmek için üreticimizin dönüşüme hazırlanması gerekiyor" diye konuştu.

"EN BÜYÜK KAYIP MARKALAŞMADA"

Türkiye'nin geçen yıl yaklaşık 1,74 milyar dolarlık kuru meyve ihracatı gerçekleştirdiğini hatırlatan Gabay, asıl sorunun ürünlerin büyük bölümünün dökme veya yabancı markalar altında satılması olduğunu söyledi. Türk kuru meyvesinin hikâyesinin son tüketiciye ulaştırılamadığını belirten Gabay, "Dünyanın en kaliteli ürünlerini üretiyoruz ancak katma değerin önemli kısmını markalar kazanıyor. Ambalajlama, dijital pazarlama, sürdürülebilirlik sertifikaları ve coğrafi işaretlerde daha güçlü olmamız gerekiyor" dedi. Sektörün karşı karşıya olduğu bir diğer büyük risk ise iklim değişikliği olarak nitelendiren Gabay, don, dolu, kuraklık, aşırı sıcaklıklar ve düzensiz yağışların artık olağan hale geldiğini söyledi. Gabay, özellikle kayısıda don, incirde aflatoksin ve üzümde kuraklık kaynaklı kayıpların ihracatı doğrudan etkilediği tespitinde bulundu. Bu nedenle bilim ve teknoloji odaklı üretim modeline geçişin zorunlu hale geldiğini vurgulayan Gabay, Tarım ve Orman Bakanlığı, araştırma enstitüleri, TÜBİTAK ve üniversitelerle ortak projeler üzerinde çalıştıklarını açıkladı.

"ÖNÜMÜZDEKİ 5 YIL KADER DÖNEMİ"

Türkiye'nin kuru meyvede dünya liderliğini koruyup koruyamayacağının önümüzdeki dönemde atılacak adımlara bağlı olduğuna dikkat çeken Gabay, "Türkiye dünya liderliğini koruyabilir ancak bunun otomatik olarak devam edeceğini düşünemeyiz. Eğer dönüşümü geciktirirsek fiyat odaklı rekabet eden ülkeler pazar payı kazanacak. Önümüzdeki beş yıl sektör açısından kader dönemi olacak" uyarısında bulundu.

İZMİR'E STRATEJİK ROL

Kuru meyve ihracatının merkezi konumundaki İzmir'in bu dönüşümde kritik rol oynayacağını belirten Gabay, kentin liman altyapısı, laboratuvarları, işleme tesisleri ve ihracat kültürüyle dünyanın en önemli kuru meyve merkezlerinden biri olduğunu söyledi. Gabay, "Doğru yatırımlarla İzmir yalnızca kuru meyvenin değil, tarımsal inovasyonun da merkezi olabilir" dedi.