Dikkat çekici gençlik raporu: Türkiye’de 10 gençten 6’sı istihdama dahil olamıyor

DİSK/Genel-İş Araştırma Dairesi'nin hazırladığı Genç Emeği Raporu'nda çalışma hayatında gençlerin durumu analiz ediliyor. emar'ın araştırmasına göre ne eğitimde ne istihdamdaki gençlerin (NEET) sayısı giderek büyüyor, her 4 gençten 1'i NEET. Rapora göre meslek lisesi mezunları, üniversite mezunlarından daha çok istihdam olanağı buluyor. Resmi işsizlik oranı ile geniş tanımlı işsizlik oranı arasındaki farka değinilen raporda gençlerde sendikalaşma oranlarının da yüzde 3,8'e kadar düştüğü belirtildi. Raporda şu bilgiler yer aldı:

HER 10 GENÇTEN 6'SI İSTİHDAMA DAHİL DEĞİL

Verilere göre, Türkiye'de 15-24 yaş aralığındaki genç nüfusun yalnızca yüzde 40,3'ü istihdamdadır. Cinsiyete göre bakıldığında ise genç erkeklerde istihdam oranı yüzde 53'ken bu oran kadınlarda yalnızca yüzde 26,7'dir. Bakım emeğinin kadınların üzerine yüklenmesi, eğitimden istihdama geçişte yaşanan ayrımcılık, güvenceli iş olanaklarının yetersizliği ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği genç kadınların istihdama katılımını doğrudan etkilemektedir.

GENİŞ TANIMLI GENÇ İŞSİZLİĞİ YÜZDE 38,3

"TÜİK verilerine göre gençlerde 2025 yılında dar tanımlı işsiz sayısı 840 bindir. Ancak işsizlik, yalnızca aktif olarak iş arayan ve çalışmaya hazır olan gençlerle sınırlı değildir. Geniş tanımlı olarak değerlendirdiğimiz zamana bağlı eksik istihdam edilenler, çalışmaya hazır olduğu halde iş aramayanlar ve potansiyel işgücü de dikkate alındığında, genç işsizliğinin gerçek boyutu çok daha ağırdır. 15-24 yaş grubunda geniş tanımlı işsiz sayısı 2 milyon 534 bine ulaşmıştır. Dar tanımlı genç işsizliği oranı yüzde 15,3 iken, geniş tanımlı genç işsizliği oranı yüzde 38,3'tür."

AVRUPA ÜLKELERİNDE EN YÜKSEK NEET ORANI TÜRKİYE'DE

15-24 yaş grubunda 2 milyon 684 bin genç ne eğitimde ne de istihdamdadır (NEET). Bu gençlerin toplam genç nüfus içindeki oranı yüzde 23,3'tür. Başka bir ifadeyle, her 4 gençten yaklaşık biri ne eğitimine devam etmekte ne de istihdamda yer almaktadır. Cinsiyete göre bakıldığında tablo daha da çarpıcıdır. 15-24 yaş grubunda ne eğitimde ne istihdamda olan erkeklerin oranı 969 binle yüzde 16,3'tür. Kadınlarda ise bu oran 1 milyon 715 binle yüzde 30,9'a yükselmektedir. Buna göre genç kadınlarda NEET oranı, genç erkeklerin neredeyse iki katıdır. Türkiye, Avrupa ülkeleri içinde NEET oranı en yüksek ülke konumundadır. NEET oranının AB üyesi ülkelerde ortalaması yüzde 9 iken Türkiye'de bu oran yüzde 20'nin üzerinde seyretmektedir.

EN YÜKSEK İŞSİZLİK ORANI ÜNİVERSİTE MEZUNLARINDA

TÜİK'in 2025 yılı verilerine göre 15-24 yaş grubunda işsizlik oranı en yüksek eğitim grubu yükseköğretim mezunlarıdır. Üniversite mezunu gençlerde işsizlik oranı yüzde 23,5'tir. Üniversite mezunu genç sayısında her geçen yıl artan sayıyla birlikte yükseköğretim mezunu yaklaşık her 4 gençten biri işsizdir. Meslek lisesi mezunlarında işsizlik oranının yüzde 13,1'le yükseköğretim mezunlarının altında kalması ise teknik ve mesleki becerilerin istihdama geçişte belirli bir avantaj sağladığını göstermektedir. Türkiye'de yükseköğretimin niceliksel olarak büyümesine karşın, gençlerin mezuniyet sonrası niteliklerine uygun, güvenceli ve insanca çalışabilecekleri işlere erişimi sınırlı kalmaktadır. Üniversite mezunu genç işsizliğinin yüksekliği, hükümetin "her şehre bir üniversite" politikasının ne büyük boyutta bir yapısal sorunlar getirdiğinin göstergesidir.

GENÇ İŞSİZLİĞİNE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

DİSK/Genel-İş Sendikası genç istihdamına ilişkin politika önerilerini şöyle sıraladı:

Genç istihdamını artıracak kamusal yatırımlar hayata geçirilmeli, gençlerin güvenceli ve düzenli işlere erişimi sağlanmalıdır.

Genç kadınların istihdama katılımını artırmak için ücretsiz, nitelikli ve yaygın kamusal bakım hizmetleri geliştirilmeli toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı istihdam politikaları uygulanmalıdır.

Gençlerin eğitimden kopmasını önleyecek sosyal destek mekanizmaları güçlendirilmeli eğitimden istihdama geçiş süreci kamu istihdamını artıracak yeniden düzenlenmelidir.

Üniversitelerin ve mesleki eğitimin niceliği değil niteliği artırılmalı gençlerin mezuniyet sonrasında güvenceli ve niteliklerine uygun işlere erişimi sağlanmalıdır.

Gençlerin ucuz ve geçici işgücü olarak görülmesine son verilmeli staj, çıraklık, kısmi süreli çalışma ve geçici istihdam uygulamaları genç emeğini güvencesizleştiren araçlar olmaktan çıkarılmalıdır.

Kayıt dışı genç istihdamıyla etkin mücadele edilmeli tüm genç işçiler sosyal güvenlik kapsamına alınmalıdır.

Genç işçilerin sendikal haklarını özgürce kullanabilmesi için sendikal örgütlenmenin önündeki yasal ve fiili engeller kaldırılmalıdır.

Gençlerin insanca yaşayabileceği, güvenceli çalışabileceği ve sendikal haklarını özgürce kullanabileceği bir çalışma yaşamı için emekten yana, kamucu ve eşitlikçi politikalar hayata geçirilmelidir.