Pamuk sektörü yeni sezondan umutsuz: Üretim düşerken, talep zayıflıyor

Bir dönem kalitesi ve elyaf uzunluğuyla Mısır pamuğuna rakip gösterilen Ege pamuğu, üretim alanlarındaki daralma, kalite ve kontaminasyon sorunları ile tekstil sektöründeki talep kaybının kıskacında. Geçen yıl 140 bin ton olarak revize edilen Ege pamuğu rekoltesinin bu sezon yüzde 50'ye yakın gerileyerek 80-85 bin ton seviyesinde kalması bekleniyor.

Kalitesi ve özellikleriyle ABD'nin Memphis bölgesinde üretilen pamuklara eşdeğer kabul edilen, elyaf uzunluğu sayesinde bir dönem Mısır pamuğunun tahtını sarsan Ege pamuğu, son yıllarda yaşadığı kayıpları telafi edemiyor.

2008 yılında dönemin Tarım ve Köyişleri Bakanı Mehdi Eker döneminde farklı tohumların ekimine imkan tanınmasıyla birlikte, bölgeye özgü Nazilli 84 ve Nazilli 87 gibi tohumların zaman içerisinde dejenerasyona uğraması, Ege pamuğunda kalite sorunlarını da beraberinde getirdi.

Dünya ve Türkiye ekonomisindeki dalgalanmalar, arz-talep dengesi, üretim maliyetlerindeki artış ve tekstil sektöründeki kapasite kayıplarıyla birlikte son 4-5 yılda hızlanan gerileme, Ege pamuğunda henüz tersine çevrilemedi.

REKOLTE 80-85 BİN TONA GERİLEYEBİLİR

Ege Bölgesi'nde pamuk ekim alanları her yıl daralırken, üretimdeki kayıp da büyüyor. Geçtiğimiz yıl önce 160 bin ton olarak açıklanan, daha sonra 140 bin ton seviyesine revize edilen rekoltenin bu sezon yüzde 50'ye yakın düşüşle 80-85 bin ton seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. ABD piyasalarında pamuğun libre fiyatı 2 dolar 15 sente kadar çıkarken, iç piyasada pamuk 90-94 TL seviyelerinde işlem görüyor. Ancak fiyatların görece avantajlı olmasına rağmen iç piyasadaki pamuk talebinde beklenen hareketlilik yaşanmıyor. Tekstil, hazır giyim ve konfeksiyon sektörlerinde kapasite kullanımındaki gerileme, pamuk talebini de doğrudan etkiliyor. Gaziantep, Kayseri, Kahramanmaraş ve Denizli'deki büyük iplik fabrikalarının yaklaşık yüzde 60'ının üretime ara verdiği belirtilirken, Ege pamuğu da kalite sorunlarının yanı sıra kontaminasyon, yani yabancı madde problemiyle karşı karşıya bulunuyor. Tekstil sanayicileri, kontaminasyon nedeniyle artan fire oranları ve yükselen maliyetleri dikkate alarak yerli pamuktan uzaklaşmaya başladı. Böylece Ege pamuğunun üretimdeki kaybına bir de sanayicinin tercih değişimi eklenmiş oldu.

ÜRÜN DESENİ DEĞİŞİYOR

Pamuk ekim alanlarının daralması yalnızca pamuk üretimini değil, bölgedeki tarımsal ürün desenini de değiştiriyor. Söke Ovası'nda geçmişte pamuk üretiminin yerine mısır ekimi yaygınlaşırken, bazı bölgelerde buğdayın yerini ayçiçeği almaya başladı. Ayçiçeği üretiminin merkezi konumundaki Trakya'da ise ekim alanlarının daralması ve üreticilerin kanolaya yönelmesi dikkat çekiyor. Ege Bölgesi ise bu süreçte yeni bir ayçiçeği üretim merkezi olma yolunda ilerliyor.

“ZOR BİR SEZON OLACAK”

İzmir Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Bülent Uçak, pamukta bu sezon talebe bağlı bir fiyat grafiğinin ortaya çıkacağını belirtti. Uçak, önümüzdeki dönemde ABD ve Brezilya'daki pamuk fiyatlarının Türkiye açısından önemli bir gösterge olacağını ifade ederek, Türk pamuğunu tercih eden hazır giyim ve tekstil sanayicilerinin talebinin de fiyat oluşumunda belirleyici olacağını söyledi. Ancak üreticinin pamuk ekiminden memnun olmadığını ve ürünü terk etme eğiliminin hızlandığını vurgulayan Uçak, kontaminasyon sorununun da maliyetleri artırdığını belirtti.

Uçak, pamuk üretimindeki değişimin yalnızca fiyat üzerinden okunmaması gerektiğine dikkat çekerek, pamuk tarımının geçmişte üreticinin önemli bir "denge ürünü" olduğunu söyledi. Üreticiler arasında geçmişte kullanılan "Domates, biber senet ödemez, borç ödemez ama pamuk senet yırttırır" sözünü hatırlatan Uçak, pamuğun bu özelliğinin artık büyük ölçüde değiştiğini ifade etti.

“PAMUK STRATEJİK ÜRÜN KABUL EDİLMELİ”

Tariş Pamuk Birliği Başkanı Faruk Aydın ise yükselen girdi maliyetleri nedeniyle pamuk tarımının ciddi bir baskı altında olduğunu belirterek, sürdürülebilir bir üretim yapısının kurulması gerektiğini vurguladı. Ege pamuğundaki kalite problemleri nedeniyle tekstil sanayicilerinin tercihinin değiştiğine dikkat çeken Aydın, tekstilcinin ihtiyaç duyduğu özelliklere sahip pamuk üretimine yönelmenin önemine işaret etti. Yeni tohum denemeleri ve tohum ıslahı gibi alanlarda devletin organizasyonunda çalışmalar yürütülmesi gerektiğini belirten Aydın, "Pamuk stratejik ürün kabul edilmeli" dedi.

Aydın, Türkiye'nin güçlü bir tekstil, hazır giyim ve konfeksiyon sektörüne sahip olduğunu belirterek, pamukta yıllık talebin yaklaşık 1,5 milyon ton seviyesinde bulunduğunu söyledi. Buna karşın yerli üretimin gerilediğine dikkat çeken Aydın, yaklaşık 1 milyon tonluk ithalatın gündeme gelebileceğini belirterek, pamuğun stratejik ürün kabul edilerek desteklenmesi gerektiğini vurguladı.